W dn. 2 - 3 grudnia 2005 roku obradowała w Warszawie Komisja ds. Oświaty Polonijnej przy Europejskiej Unii Wspólnot Polonijnych.

A oto stwierdzenia zawarte w Sprawozdaniu Komisji:

I "Sprawa oświaty i wychowanie młodego pokolenia  jest najważniejszym zadaniem organizacji polonijnych i odpowiednich instytucji krajowych.

II  Troska o kształcenie młodzieży polonijnej jest obowiązkiem moralnym nie tylko Polonii, ale również odpowiednich instancji i instytucji w kraju.

III Komisja sygnalizuje niezwyle ważny problem ogromnej ilości Polaków opuszczających dzisiaj kraj, których dzieci potrzebują opieki oświatowej. Istnieje zatem konieczność tworzenia nowych punktów oświatowych finansowanych przez Polskę, prowadzących młodzież do polskiego systemu dojrzałości.

IV Komisja stwierdza zauważalny brak koordynacji działań i generalnej koncepcji w sprawach oświaty polonijnej.

V Istnieje konieczność opracowania danych dotyczących stanu oświaty polonijnej we wszystkich krajach Europy w formie dotowanego wydawnictwa pod redakcją Komisji ds.Oświaty przy EUWP.

VI Komisja widzi potrzebę wystapienia w sprawie oświaty polonijnej do Sejmowej Komisji Łączności z Polakami za Granicą i do Komisji do spraw Emigracji i Łączności z Polakami za Granicą Senatu RP z prośbą o wskazanie osób zajmujących się sprawami oświaty polonijnej.

VII Wobec spiętrzenia problemów związanych z oświatą polonijną Komisja zwraca uwagę na konieczność podjęcia kroków w celu zorganizowania konferencji dotyczącej aktualnych spraw oświaty.

VIII W ramach promocji języka polskiego i historii Polski poza granicami kraju oraz zacieśnienia kontaktów polonijnych, Komisja widzi potrzebę działań na dwóch płaszczyznach:

                       - popieranie inicjatywy wymiany młodzieży polonijnej między różnymi krajami europejskimi. (Przygotowany zostanie materiał oparty na doświadczeniach wymiany francusko- węgierskiej)

                      - wznowienie i popieranie ksztacenia nauczycieli w terenie poprzez organizowanie pielgrzymek narodowych śladami polskich pamiątek i pomników w Europie. (Zostaną przygotowane opracowania na podstawie doświadczeń wielodniowych konferencji w terenie, organizowanych dla nauczycieli na Białorusi oraz we Francji).

IX Komisja widzi potrzebę organizowania co roku konferencji tematycznej i warsztatów metodycznych dla nauczycieli polonijnych.

X Komisja potwierdza chęć realizacji warsztatów metodycznych na rok 2006 w Budapeszcie dla nauczycieli szkół polonijnych regionu krajów bałkańskich".

A oto nasz komentarz do wniosków i tez zawartych w Sprawozdaniu:

Fakty:

• Komisja ds. Oświaty Polonijnej została powołana przez V Walny Zjazd EUWP w Londynie, obradujący w dn. 29 XI -1 XII. 2003 r.
• Mija zatem grubo ponad 2 lata od chwili powołania tej komisji.
• Do chwili obecnej nie zostały przedstawione cele i program jej działania, zadania i formy pracy. 
• Dwa lata po powołaniu Komisja na swoim spotkaniu w Warszawie przedstawia dokument, który nazywa sprawozdaniem.
• Jest to sprawozdanie z dyskusji.

Komentarze:

• Nauczyciele polonijni oczekiwali powołania Komisji Oświaty przy EUWP. Był to dla nich sygnał, że trudne i nawarstwiające się od lat  problemy oświatowe,  które drążą oświatowe środowiska polonijne i krajowe, będą sygnalizowane z nową mocą i w szerszym bo europejskim kontekście. Zwłaszcza po wstąpieniu Polski do Unii Europejskiej, gdy otwierają się przed językiem polskim jako unijnym zupełnie inne możliwości i perspektywy, oczekiwano, że Komisja nada swoim   pracom europejski wymiar i upomni się o odpowiadające obecnym możliwościom, modele doskonalenia nauczycieli polonijnych, nowoczesne środki nauczania, nowoczesną organizację procesu dydaktycznego.
• Spodziewano się zatem, że Komisja przedstawi cele i program swojej działalności, wyodrębni zadania, dobierze formy ich realizacji, zaprosi do współpracy ekspertów i doświadczonych praktyków,wyznaczy osoby odpowiedzialne za realizację zadań w określonym czasie i zabierze się do pracy.
• po dwu latach działalności komisja przedstawia sprawozdanie z dyskusji, która powinna się odbyć dwa lata wcześniej, w początkowym etapie istnienia komisji.
• Pierwsze dwa wnioski oraz wniosek czwarty są o takim stopniu ogólności, zatem tak oczywiste, że mogłyby być doskonałym początkiem deklaracji programowej, a nie konkretnego dokumentu na zaawansowanym etapie pracy.
• Komisja chce opracować dane dotyczące oświaty polonijnej.Jest to jeszcze jedna przesłanka świadcząca o tym, że komisja nie rozumie zupełnie swojej roli. W Polsce istnieją instytucje wyspecjalizowane w tym zakresie, z aparatem urzędniczym i narzędziami do wykonania zadania. Wystarczy przywołać MEN, Wspólnotę Polską z Jej wszystkim oddziałami, MSZ, instytuty polonijne różnych uczelni etc.
• W ramach promocji języka polskiego proponuje się wymiany młodzieży polonijnej pomiędzy różnymi krajami europejskimi. Ważna to idea, ale ważniejsza byłaby taka organizacja różnorodnych rodzajów kontaktu młodych ludzi z Polską, jej historią i kulturą, które umożliwiałyby bezpośrednie doświadczanie ich więzi rodowodowych.
• Nie można też w pełni zaakceptować innej propozycji kształcenia nauczycieli polonijnych poprzez pielgrzymki narodowe do różnych miejsc europejskich. Zacznijmy od tego, że komisji mylą się pojęcia kształcenia i doskonalenia. Kształcą i dokształcają uniwersytety i wyższe szkoły pedagogiczne. Inne instytucje oświatowe mogą doskonalić takie czy inne umiejętności nauczycielskie.Pielgrzymki narodowe mogą być jedną z form doskonalenia nauczycieli, ale w okresie, kiedy powinniśmy skoncentrować siły i środki do wypracowania polonijnego europejskiego modelu oświaty polonijnej z całym bogactwem jego możliwych wariantów, propozycja wydaje się być peryferyjna w stosunku do innych zadań. 
• Komisja proponuje warsztaty metodyczne dla nauczycieli. Warsztaty to forma pracy, którą się wybiera lub nie do jakiegoś konkretnego zadania, pod warunkiem, że forma ta będzie bardziej efektywna niż inne. Jakie to zadanie - nie wiemy.
• W sprawozdaniu komisji przewija się wątek francusko - węgierski i bałkański.Nie wdając się w dyskusję, czy szkolnictwo polskiej mniejszości na Węgrzech jest szkolnictwem polskim, czy polonijnym, zapytajmy, a co z resztą? Co z Niemcami, krajami skandynawskimi, co z Białorusią, o której sytuacji ani śladu w dyskusji, z Belgią, Austrią, Francją (spoza obszaru obserwatora), co z USA?, i innymi środowiskami polonijnymi?
• Polonijne środowiska oświatowe nurtuje sprawa certyfikatów  z języka polskiego, o którym to zagadnieniu nie ma ani słowa w sprawozdaniu.
• Dobrze, bardzo dobrze, że komisja podnosi kwestię nasilonych wyjazdów Polaków do innych krajów, które rodzą konsekwencje oświatowe.Tyle tylko, że wniosek ten należałoby gdzieś przesłać, jeżeli nie ma powiększyć listy innych pobożnych życzeń.

Pytania:

• Czy Zarząd EUWP monitoruje pracę swojej Komisji ds. Oświaty?
• Jak ocenia dwuletnie efekty pracy tej komisji Przewodnicząca EUWP p. prof. H. Miziniak?

Zarząd TKOP