Adam Mickiewicz: "Pan Tadeusz"

 fr. z księgi

"Kochajmy się"

"Brzmi Polonez Trzeciego Maja! - Skoczne dźwięki

Radością oddychają, radością słuch poją,

Dziewki chcą tańczyć, chłopcy w miejscu nie dostoją -

Lecz starców myśli z dźwiękiem w przeszłość się uniosły,

W owe lata szczęśliwe, gdy senat i posły

Po dniu Trzeciego Maja w ratuszowej sali

Zgodzonego z narodem króla fetowali;

Gdy przy tańcu śpiewano: "Wiwat Król kochany!

Wiwat Sejm, wiwat Naród, wiwat wszystkie Stany!" 

A. Mickiewicz: "Pan Tadeusz"

oversettelse af Valdemar Rørdam

"Brødre, elsker hverandre"

"Tredje - maj -  polonæsen kom jagende, med lyd

efter lyd i ens øre, som en styrtregn af fryd!

Dans for i kroppen af de unge mænd og kvinder,

men de ældre sank stille hen i fortidens minder:

Det var lykkelige dage, da maj-konstitutionen

havde endt den bitre strid mellem adelen og kronen;

på rådhuset fejredes fredslutningen med glans

i det pragtfulde palæ. Sang, musik, ja, og dans

blev afbrudt af hurraråb, ustandseligt den dag:

"Leve kongen, leve sejmen, og alle samfundslag!"

Mgr Lucjan Jachowicz -  "Postanowienia Konstytucji 3 Maja i jej znaczenie".

Lucjan Jachowicz jest dyplomowanym nauczycielem historii w Liceum Ogólnokształcącym w Węgrowie. W roku 2002 podczas wizyty w Danii przeprowadził kilka lekcji historii dla uczniów z grupy średniozaawansowanej w Szkole Przedmiotów Ojczystych w Kopenhadze.

1. Cele lekcji
Po zakończonej lekcji uczeń powinien umieć scharakteryzować sytuację Polski w okresie Sejmu Wielkiego oraz rozumieć znaczenie treści zawartych w Konstytucji 3 Maja dla funkcjonowania państwa polskiego w tamtym okresie. Ponadto uczeń powinien wyciągnąć wnioski dotyczące tego przełomowego wydarzenia.

2. Środki dydaktyczne
Fragmenty z podręcznika do historii, cytaty z tekstów źródłowych dotyczących Konstytucji 3 Maja, definicje pojęć umieszczone na tablicy, fr. literackie z "Pana Tadeusza", mapa Polski z omawianego okresu, słowniczek wyrazów nieznanych.

3. Pojęcia występujące w temacie
konstytucja, liberum veto, wolna elekcja.

4. Przebieg lekcji
Wprowadzenie
Na wstępie wyjaśniamy uczniom pojęcie konstytucji;

Termin „konstytucja” jest pochodzenia łacińskiego constituere – urządzać, ustanawiać. Współcześnie termin „konstytucja „ używany jest w trzech znaczeniach :

1. W pierwszym znaczeniu konstytucja utożsamiana jest z ustawą zasadniczą, która różni się od innych ustaw szczególną mocą prawną, szczególną treścią, szczególnym trybem uchwalania i zmiany. Jest to konstytucja pisana.

2. W drugim znaczeniu konstytucją określa się całe prawo konstytucyjne obejmujące zarówno normy pisane, zamieszczone w różnych aktach prawnych i nie mające szczególnej mocy prawnej, jak i niepisane, występujące w postaci zwyczajów, konwenansów i precedensów sądowych. Taki rodzaj konstytucji określamy jako niepisaną ( Wielka Brytania, Nowa Zelandia, Izrael )

3. W trzecim znaczeniu używamy terminu konstytucja na określenie sposobu urzeczywistniania władzy państwowej.

Rozwinięcie

Krótka charakterystyka konstytucji 3 Maja na podstawie krótkich cytatów ze źródeł.

Dla potrzeb naszych rozważań przyjmijmy, iż konstytucja to ustawa zasadnicza, najwyższy akt prawny w państwie nadany przez organ ustawodawczy, obejmująca prawa, wolności i obowiązki obywateli oraz określająca ustrój społeczny, gospodarczy, polityczny i funkcjonowanie organów danego państwa.

Konstytucja 3 maja 1791 r. dokonywała zasadniczej przemiany przestarzałego ustroju politycznego Rzeczypospolitej.

Najważniejsze jej postanowienia:
- zniesiono liberum veto i konfederacje ;
- wprowadzono w sejmie głosowanie większością ;
- zniesiono wolne elekcje;
- wprowadzono dziedziczność tronu;
-  wprowadzono podział władzy na ustawodawczą, wykonawczą i sądowniczą;
- władzę ustawodawcza sprawował dwuizbowy sejm składający się z senatu i izby poselskiej zwoływany co 2 lata;
- sejm konstytucyjny miał być zwoływany co 25 lat;
- prawa wyborcze przysługiwały  szlachcie posiadającej ziemię;
- władzę wykonawczą stanowił rząd, nazwany Strażą Praw, na czele którego stał król;
- Straż Praw (rząd) złożony był z prymasa, ministrów: Policji, Pieczęci , Interesów Zagranicznych, Wojny, Skarbu, którzy byli odpowiedzialni przed sejmem;

- władza sadownicza należała do niezawisłych sądów: sejmowego, ziemskiego, Trybunału Koronnego i sądów miejskich;
- zlikwidowano podział Rzeczypospolitej na Koronę i Wielkie Księstwo Litewskie;
- wprowadzono dla całego państwa wspólny rząd, skarb, wojsko;
- do konstytucji włączono prawo o miastach z IV 1791r.;
- wprowadzono tolerancję religijną z uprzywilejowaną pozycją Kościoła katolickiego;
- chłopi zostali wzięci pod opiekę prawa i rządu .

Konstytucja 3 maja 1791 r. była pierwszą konstytucją w Europie a drugą na świecie ( po Stanach Zjednoczonych ). Poprzez nią Polska stała się monarchią konstytucyjną. Król był władcą z woli narodu. Likwidowała także wiele przywilejów szlacheckich, będących przeżytkami feudalnymi. Ograniczała potęgę magnaterii, wzmacniając rolę średniej szlachty.

Zakończenie:

Odczytanie przez uczniów fr. "Pana Tadeusza" w wersji polskiej i duńskiej.
Swobodne wypowiedzi uczniów odwołujące się do ich obserwacji, czy i jak zasady ustrojowe zawarte w Konstytucji 3 Maja zmieniły państwo polskie?

Uwaga: W trakcie całej lekcji wspólnie z uczniami tworzymy słowniczek wyrazów nowopoznanych. 
 

Komentarz:

W książce L. Stommy pt. "Polskie złudzenia narodowe" wyd. w 2006 r., w rozdziale XIV Konstytucja 3 Maja, zestawia autor kilka uchwalonych w nieodległym czasie konstytucji: Konstytucję 3 Maja, Konstytucję Księstwa Warszawskiego i Konstytucję Królestwa Polskiego. Przywołuje także głos polskich historyków: Adamczyka i Pastuszki, którzy stwierdzają:

"Kostytucja Królestwa była bardziej liberalna niż konstytucja Księstwa Warszawskiego, szczególnie w zakresie przyznanych praw i swobód obywatelskich ...Konstytucja i ordynacja wyborcza do sejmu były najbardziej liberalne w ówczesnej Europie..."