Dzisiaj w menu salonika literackiego jedno danie klasyczne i jedno modernistyczne:

Impresje duńskie Jana Chryzostoma Paska

 czyli

jak XVII - wieczny polski pamiętnikarz postrzegał Danię i Duńczyków.

"Lud (...) tam nadobny białogłowy gładkie i zbyt białe, stroją się pięknie, ale w drewnianych trzewikach chodzą wieskie i miesckie. Gdy po bruku w mieście idą, to taki czynią kołat, co nie słychać, kiedy człowiek do człowieka mówi; wyższego zaś stanu damy to takich zażywają trzewików jako i Polki.

A w afektach zaś nie takie powściągliwe jako Polki, bo lubo zarazu jakąś niezwyczajną pokazują wstydliwość, ale zaś za jednym posiedzeniem i przymowieniem kilku słów zbytecznie i zapamiętale zakochują się i pokryć tego nie umieją;

Wiwenda ich ucieszna bardzo, bo rzadko co ciepłego jedzą, ale na cały tydzień różne potrawy w kupie uwarzywszy, tak na zimno tego po kęsu zażywają, a często nawet kiedy młócą, bo tak tam białogłowa młóci cepami jako i chłop; ledwie nie za każdym snopa omłoceniu to posiędą na słomnie i wziąwszy chleba i masła, które zawsze z jaszczem stoi, to smarują i jedzą, to znowu wstaną i robią, i tak to często czynią a po kąsku.(...)

Ale kominy mają szerokie, przy których krzesełek stoi tak wiele, ile w domu osób; to się tak ogrzewają, posiadszy. Albo też dla lepszego izby zagrzania w środku izby jest rowek jako korytko; to go węglami napełniwszy, rozedmą z jednego końca i tak się to żarzy i ciepło czyni."

(dla dociekliwych: jaszcz to wóz jednoosiowy)

Całkowicie odmienny kontekst wizyty wojsk Stefana Czarnieckiego w Danii odnajdujemy w wierszu Kazimiery Iłłakowiczówny, wybitnej poetki modernistycznej, sekretarki marszałka Piłsudzkiego. Nic dziwnego, wszak utwór Paska to XVII - wieczny pamiętnik aczkolwiek pisany po latach, a dzieło Iłły, jak nazywano Iłłakowiczównę, to czysto modernistyczny produkt. O ile proza Paska doskonale nadaje się na danie zasadnicze Menu literackiego, o tyle poezję Iłłakowiczówny polecamy na liryczną przystawkę.

W dalekiej Danii czyli...

K. Iłłakowiczówna: "Za Polskę i za Danię" fr.

I

Nad morzem postrzępionem, płaskiem

leżą lotne, biało- żółte piaski

          w dalekiej Danii...

Wyrasta trawa - szara, ostra jak szabla -

sroży się moc wichru, Boga czy też diabła,

          w dalekiej Danii...

Tam Król Duński od Skaldów sławiony

przez Szwedów omal nie pozbył korony

         w dalekiej Danii...

Gdy Szwed lud siecze i pali okręty,

od Polski w sukurs Czarniecki tam pchnięty

        w dalekiej Danii...

Tam więc dragony polskie i husaria

walczą z okrzykiem: "Naprzód, Jezus Maria!"

        w dalekiej Danii...

Bijąc na lądzie nie doznali szkody...

Gdy koniec ziemi - nie trzeba się bać wody

       w dalekiej Danii...

Wyspa, półwysep...Bo to nam pierwszyzna?!

W bród poszedł Pasek, przejdzie i pan Tryzna

       w dalekiej Danii..." (...)